Powiat olsztyński powstał w wyniku reformy z 1999 roku, jednak istniał też znacznie wcześniej. Po raz pierwszy został utworzony w ramach państwa pruskiego (1818 – 1845 rok). Był znacznie mniejszy od tego współczesnego i zawierał jedynie jedno miasto Barczewo.

Obecnie siedzibą władz samorządowych jest Olsztyn. W skład Rady Powiaty wchodzi 23 radnych, a organem wykonawczym jest Zarząd Powiatu w Olsztynie.

Składnia się z gmin miejsko-wiejskich (Barczewo, Biskupiec, Dobre Miasto, Jeziorany oraz Olsztynek). Gminy wiejskie to Dywity, Gietrzwałd, Jonkowo, Kolno, Purda, Stawiguda, Światki.

Liczba ludności w 2010 roku – 118 063 osoby.
Powierzchnia: 2838,02 km kw.